χρή

(I)
και χρή, ἡ, Α
1. σπαν. χρεία, ανάγκη
2. φρ. «χρῆ' σται» ή «χρἦσται»
(ως μέλλοντας τού ρ. χρή) θα είναι αναγκαίο.
[ΕΤΥΜΟΛ. Βλ. λ. χρή].
————————
(II)
ΜΑ, και αιολ. τ. χρῆ Α
απρόσ. (το απρμφ. με αρθρ. ως ουσ.) τὸ χρῆν
η μοίρα, το πεπρωμένο
αρχ.
1. είναι ανάγκη, είναι ηθική υποχρέωση, πρέπει
2. (με γεν. πράγμ. και αιτ. προσ.) έχω ανάγκη, χρειάζομαι κάτι («οὐδὲ τί σε χρὴ ἀφροσύνης», Ομ. Ιλ.)
3. είναι δυνατόν, είναι πιθανόν («πῶς χρὴ τοῡτο περᾱσαι», Θεόκρ.)
4. (συχν. ο πρτ.) έπρεπε να γίνει αλλά δεν έγινε («ἐνθάδ' οὐ παραστατεῑ ὡς χρῆν Ὀρέστης», Αισχύλ.).
[ΕΤΥΜΟΛ. Αρχαϊκός τ. ουσ., αβέβαιης ετυμολ., κατά την επικρατέστερη άποψη, ουδετέρου, αν και θα μπορούσε να αποτελεί και θηλ. σε -η. Το ουσ. χρή με σημ. «ανάγκη, υποχρέωση» συνοδευόταν αρχικά από το ρ. εἰμί και από τέτοιους συνδυασμούς (πρβλ. πρτ. χρὴ ἦν) προήλθε η χρήση τού χρή ως ρήματος και σχηματίστηκαν και ρηματ. τ., λ.χ.: απρμφ. χρῆναι < χρὴ εἶναι, πρτ. χρῆν < χρὴ ἦν. Στη συνέχεια, η ρηματ. φύση τού χρή υπερίσχυσε και επικράτησε, με αποτέλεσμα ο τ. χρή να χρησιμοποιείται ως απρόσωπο ρ., το οποίο συντάσσεται με γεν., απρμφ., αιτ. και σπανιότερα δοτ. προσώπου και το οποίο διακρίνεται σημασιολογικώς από τα ρηματ. επίθ. σε -τεον (βλ. λ. -τεος) και το απρόσωπο δεῖ (βλ. λ. δει), τα οποία εκφράζουν ανάλογες σημ. Σε ό,τι αφορά την ετυμολ. τού τ. χρή, πιθανότερη θεωρείται η άποψη ότι ανάγεται στην ΙΕ ρίζα *gher- «χαίρομαι» (βλ. λ. χαίρω), χωρίς, όμως, να μπορεί να γίνει ανεπιφύλακτα αποδεκτή, ενώ οι συνδέσεις με τον τ. χείρων ή το αρχ. ινδ. harati «φέρνω, μεταφέρω» (πρβλ. χόρτος) δεν θεωρούνται πιθανές. Προβλήματα γεννά, εξάλλου, και ο καθορισμός τής σχέσης μεταξύ τού χρή και τού ρ. χρῶμαι, το οποίο θα μπορούσε να αποτελεί μετονοματικό παρ. τού αρχικού ουσ. χρή, η αρχαιότητα, όμως, τού παρακμ. κέχρημαι θα μάς οδηγούσε πιθ. στην υπόθεση ότι αυτός είναι ο αρχικός τ. τού ρηματ. αυτού συστήματος, από τον οποίο προήλθε ο ενεστ. χρῶμαι, ενώ ο τ. χρή είναι ανεξάρτητο ριζικό όν. Οι τ. που ανήκουν στην οικογένεια αυτή εμφανίζουν μεγάλη ποικιλία σημασιών, οι οποίες ανάγονται σε μια κύρια γενική σημ. «προστρέχω σε κάποιον, ζητώ τη βοήθεια κάποιου για δικό μου όφελος» και «χρησιμοποιώ για δικό μου όφελος». Από τη σημ. αυτή προήλθαν οι ειδικότερες σημ. «ζητώ τη βοήθεια τού θεού, ζητώ χρησμό» (πρβλ. χρῶμαι, από όπου ο ενεργ. τ. χρῶ με σημ. «δίνω χρησμό, απαντώ»), «επιθυμώ για δική μου χρήση, έχω ανάγκη, χρειάζομαι» (πρβλ. χρή, χρῄζω), «δανείζομαι για δική μου χρήση», αλλά και με ενεργ. σημ. «δανείζω» (πρβλ. χρέος, χρήννυμι), «εκτελώ, πράττω» (πρβλ. χρῆμα, χρηματίζω), «συχνάζω, συναναστρέφομαι» (πρβλ. χρήσιμος, χρῆσις), «κάνω κατάχρηση» (πρβλ. κατα-χρῶμαι, ἀπο-χρῶμαι), «είμαι αρκετός» (πρβλ. κατα-χρῶ), ενώ ορισμένοι τ. (πρβλ. χρηστός, ἀπο-χρῶμαι) χρησιμοποιήθηκαν κατ' ευφημισμόν και με τη σημ. «σκοτώνω», μέσω μιας σημ. «εκτελώ, φέρνω εις πέρας, ολοκληρώνω, ξεκαθαρίζω». Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί ότι η σημασία «ζητώ χρησμό από τον θεό, δίνω χρησμό, απαντώ» απαντά κυρίως στους τ. που έχουν σχηματιστεί από το θ. χρη-σ- (με δυσερμήνευτο -σ-) και οι οποίοι, ως επί το πλείστον, είναι νεώτεροι σε σχέση με τους υπόλοιπους τ. τής οικογένειας (πρβλ. χρησμός, χρήστης κ.λπ.)].

Dictionary of Greek. 2013.

Look at other dictionaries:

  • χρή — sum pres ind act 3rd sg …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • χρῇ — χράομαι abuse pres subj mp 2nd sg (attic epic ionic) χράομαι abuse pres ind mp 2nd sg (attic epic ionic) χράομαι abuse pres subj mp 2nd sg (doric ionic) χράομαι abuse pres ind mp 2nd sg (doric ionic) χράω 1 fall upon pres subj mp 2nd sg (doric)… …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • χρῆ — χράω 1 fall upon pres imperat act 2nd sg (doric) χράω 1 fall upon imperf ind act 3rd sg (doric) χράω 2 proclaim pres imperat act 2nd sg (attic epic ionic) χράω 2 proclaim pres imperat act 2nd sg (doric ionic aeolic) χράω 2 proclaim imperf ind act …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • Τὸ φέρον ἐκ θεοῦ καλῶς φέρειν χρὴ. — τὸ φέρον ἐκ θεοῦ καλῶς φέρειν χρὴ. См. Что Бог послал, то и наше …   Большой толково-фразеологический словарь Михельсона (оригинальная орфография)

  • Τὸν δ’ἀγαθὸν τολμᾶν χρῇ. — τὸν δ’ἀγαθὸν (νόον) τολμᾶν χρῇ. См. Попытка, не пытка, а спрос не беда …   Большой толково-фразеологический словарь Михельсона (оригинальная орфография)

  • Ἐν ἐλπίσι χρὴ τοὺς σοφοὺς ἔχειν βίον. — См. Надеючись и живут, и мрут …   Большой толково-фразеологический словарь Михельсона (оригинальная орфография)

  • Κᾶν με χρῆ, διὰ τοῦ πυρὸς Ἐθέλω βαδίζειν. — См. Сквозь огонь и воду …   Большой толково-фразеологический словарь Михельсона (оригинальная орфография)

  • χρῆι — χρῇ , χράομαι abuse pres subj mp 2nd sg (attic epic ionic) χρῇ , χράομαι abuse pres ind mp 2nd sg (attic epic ionic) χρῇ , χράομαι abuse pres subj mp 2nd sg (doric ionic) χρῇ , χράομαι abuse pres ind mp 2nd sg (doric ionic) χρῇ , χράω 1 fall upon …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • χρήμαθ' — χρή̱ματα , χρῆμα need neut nom/voc/acc pl χρή̱ματι , χρῆμα need neut dat sg χρή̱ματε , χρῆμα need neut nom/voc/acc dual …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • χρήματ' — χρή̱ματα , χρῆμα need neut nom/voc/acc pl χρή̱ματι , χρῆμα need neut dat sg χρή̱ματε , χρῆμα need neut nom/voc/acc dual …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.